Uit onze jeugd blijven in ons geheugen vooral de gebeurtenissen met veel emotie hangen: logeren bij opa en oma, buitenspelen tot het donker wordt, een verjaardagsfeestje met alle vriendjes, slapen in een tentje in de tuin of dat allereerste dagje Efteling. Vraag een Efteling-fan hoe hij of zij een Efteling-fan is geworden en negen van de tien keer zal het antwoord zijn: ‘Toen ik klein was gingen we al met het hele gezin naar Kaatsheuvel en daar is mijn liefde voor het park ontstaan’. Dat op dat moment vaak de kiem wordt gelegd voor een grote genegenheid voor de Efteling heeft alles met een geluksgevoel te maken.
Geluk en genot
De Efteling biedt een perfect evenwicht tussen geluk en genot, stelt neuropsycholoog Margriet Sitskoorn (foto boven). Aan de Tilburg University onderzoekt Margriet de relatie tussen hersenen en gedrag. Ze wil haar kennis daarover graag overbrengen aan het grote publiek. Dat doet ze met lezingen, met boeken – de bestsellers Hersenhack, Passies van het brein en Het maakbare brein zijn van haar hand – en met bijvoorbeeld haar deelname aan de podcastreeks Het Geheim van de Efteling. “Geluk en genot zijn twee compleet verschillende dingen”, gaat Margriet verder over het geluksgevoel dat de Efteling bij heel veel mensen oproept. “Genot is vet, zout, suiker, snelle seks, kopen, noem maar op. Hartstikke lekker. Maar met alleen genot red je het op de lange termijn niet. En met geluk wel.”
Goede balans
Dat het brein het evenwicht bewaart tussen kort genot en langdurig geluk hebben we te danken aan de prefrontale hersenschors. Margriet wijst op haar voorhoofd: “Die zit hier, net boven je ogen. Dat hersengebied brengt de goede balans in je leven. Zonder prefrontale hersenschors deed je constant dingen die niet goed voor je zijn.” Zo’n bandeloos Efteling-dagje kunnen we ons indenken: je zit de hele dag in Baron 1898, eet vijf Unox-broodjes achter elkaar, kruipt voor in de wachtrij en koopt voor honderden euro’s souvenirs. “Gelukkig grijpt de prefrontale hersenschors in”, glimlacht Margriet, “en dat hersendeeltje ontwikkelt zich steeds verder naarmate je ouder wordt.”
Lees verder onder de foto
Spanning in veiligheid
Gelukkig hoeft de prefrontale hersenschors in Kaatsheuvel niet veel moeite te doen om het brein in het gareel te houden, want de Efteling biedt zowel genot als geluk. Margriet vindt het meeste geluk in het Sprookjesbos. “Je loopt daar, je hebt rust, de natuur werkt heel erg goed mee. Je hebt de muziek; ik zie me nog met mijn oor op die paddenstoel liggen. Uit die paddenstoelen komt muziek, in de bomen zitten deurtjes. Je kent het, maar het is toch anders. Dan gaat gelijk de prefrontale hersenschors verbindingen leggen met je emoties en met je geheugensysteem. Beter kan niet. Je ziet wat je herkent, het voelt veilig, maar toch niet helemaal. Er komt wat spanning omhoog. Je ziet dan meteen – ik denk dat daarom de Efteling ook zo sterk is – dat wat de Efteling brengt verwondering en spanning in veiligheid is. Dat is voor de hersenen zó ontzettend fijn!”
Geluk bewaren
“Geluk en genot, de Efteling heeft die balans, en ik hoop ook dat het park dat bewaart”, is de wens van Margriet. “De wereld wordt steeds commerciëler, mensen willen steeds sneller die genotsprikkel hebben. Vervelen mag niet meer, nadenken ook niet. Maar in de Efteling zit heel veel geluk. Dat is het mooie van het park: de Python biedt genot, het Sprookjesbos geluk.”
Zeurnetwerken
Terugkomend op de Efteling-fan: wie een grote belangstelling en betrokkenheid voelt bij de Efteling zal merken dat die interesse steeds sterker wordt. Ook dat heeft met het brein te maken. “Dat wat je veel doet ontwikkelt zich en gaat je steeds beter af”, legt Margriet uit. Als je vaak fotografeert in de Efteling, het park nabouwt in je tuin of in Planet Coaster, tekent of een blog maakt, word je daar telkens beter in. Wie continu kritiek levert wordt daar óók steeds beter in. “Als je vaak zeurt, ontwikkel je de perfecte zeurnetwerken in je hersenen”, beaamt Margriet. En dan lachend: “Voor iemand die heel goed kan zeuren moeten we een beetje respect hebben. Want daar zit veel tijd in.”
Verandering
Margriet legt uit dat het goed voor je hersenen is om jezelf regelmatig bloot te stellen aan echt nieuwe dingen. Dus blijf vooral naar de Efteling gaan, maar bezoek ook een nog onontdekt attractiepark, ga naar de Beekse Bergen of Artis, of verken een museum. Neem gerust dat vertrouwde broodje Unox, maar probeer ook eens onigiri. Stap na jaren weer in de Stoomtrein of loop nog een keer bij het Diorama naar binnen. “Precies”, knikt Margriet, “wees flexibel! Dat houdt je hersenen langer veerkrachtig. En ga vooral vaak naar de Efteling, want als je mooie herinneringen wilt hebben, werkt het park daar enorm hard aan mee!”
► Beluister de podcast Het Geheim van de Efteling
17 augustus 2026 © Tekst: Adri van Esch – Foto’s: Arnold Reyneveld, Efteling
